Saklı pay ve tenkis davası, miras bırakanın vasiyetname, bağış veya bazı karşılıksız kazandırmalarla saklı paylı mirasçıların kanunen korunan paylarını ihlal etmesi hâlinde gündeme gelir. Tenkis davasının amacı işlemi bütünüyle iptal etmek değil, saklı payı aşan kazandırmayı kanuni sınıra kadar azaltmaktır.

Dava süresi kısadır: Saklı paylı mirasçı, ihlali ve kazandırmayı öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır. Her durumda vasiyetnameler için açılma tarihinden, diğer kazandırmalar için mirasın açılmasından itibaren on yıllık üst süre bulunur.

Saklı Pay Nedir?

Saklı pay, bazı yasal mirasçıların miras bırakanın tasarrufları karşısında korunan asgari miras hakkıdır. Miras bırakan, tasarruf edilebilir kısmı aşarak saklı payları ihlal ederse tenkis talep edilebilir.

Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?

• Altsoy: Çocuklar, onların yerini alan torunlar ve devamı
• Ana ve baba: Mirasçılık sıraları geldiğinde saklı pay sahibidir.
• Sağ kalan eş: Birlikte mirasçı olduğu zümreye göre saklı payı değişir.

Kardeşlerin saklı payı yoktur. Bir kişinin yasal mirasçı olması da tek başına tenkis davası açmasına yetmez; saklı paylı mirasçı olması ve payının ihlal edilmesi gerekir.

Saklı Pay Oranları Nasıl Hesaplanır?

Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babadan her birinin saklı payı yasal miras payının dörtte biridir. Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı; diğer hâllerde yasal payının dörtte üçüdür.

Önce yasal miras payı bulunur, ardından saklı pay oranı uygulanır. Doğrudan terekenin yarısını her çocuğun saklı payı saymak yanlış hesaplamaya yol açar.

Tasarruf Edilebilir Kısım Nasıl Bulunur?

Net tereke, miras bırakanın ölüm günündeki aktiflerinden borçlar, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile kanunda belirtilen diğer giderler çıkarılarak hesaplanır. Tenkise tabi bazı karşılıksız kazandırmalar ve hayat sigortası değerleri kanundaki ölçüde hesaba eklenir.

Saklı payların toplamı net terekeden çıkarıldığında miras bırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısım belirlenir.

Tenkis Davası Hangi Durumlarda Açılır?

• Vasiyetnameyle saklı payın ihlal edilmesi
• Bir mirasçıya veya üçüncü kişiye aşırı bağış yapılması
• Miras haklarını etkisizleştirme amacı taşıyan karşılıksız kazandırmalar
• Miras bırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı olağan dışı hediyeler
• Kanunda tenkise tabi sayılan mirastan feragat karşılıkları
• Ölümde ödenmek üzere yapılan bazı sigorta kazandırmaları

Gerçek bir satış kural olarak tenkis konusu olmaz; çünkü karşılıksız kazandırma değildir. Satış gibi gösterilen bağış varsa muris muvazaası veya tenkis talebinin hangisinin uygun olduğu işlemin niteliğine göre belirlenir.

Tenkis Davası Nasıl Açılır?

1. Mirasçılık belgesi ve tereke bilgileri toplanır.
2. Saklı pay oranı ve net tereke hesaplanır.
3. Vasiyetname, bağış ve devir işlemleri belirlenir.
4. Öğrenme tarihi ve dava süresi kontrol edilir.
5. Miras bırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesine dava açılır.
6. Tenkis sırası ve sabit tenkis oranı bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Tenkis Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Miras sebebiyle açılan tenkis davasında miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkili olabilir. Eski metindeki “mirasın bulunduğu her yerde dava açılabilir” ifadesi bu nedenle düzeltilmiştir.

Tenkis Davasını Kimler Açabilir?

Saklı payı ihlal edilen saklı paylı mirasçılar dava açabilir. Mirasçıların alacaklıları ve iflas idaresi de kanundaki özel koşullarla tenkis talebinde bulunabilir.

Mirası geçerli biçimde reddeden veya mirastan feragat eden kişinin dava hakkı ayrıca değerlendirilir. Dava hakkı miras bırakan hayattayken doğmaz; tenkis mirasın açılmasından sonra ileri sürülür.

Tenkis Davası Kime Karşı Açılır?

Dava, tenkise tabi kazandırmadan yararlanan mirasçıya veya üçüncü kişiye karşı açılır. Birden fazla kazandırma varsa tenkis sırası ve her davalının sorumluluğu ayrı hesaplanır.

Kazandırılan mal el değiştirmişse sonraki kişiye karşı talep yöneltilip yöneltilemeyeceği, kişinin iyiniyeti ve devir koşulları değerlendirilir.

Tenkis Davası Süresi

Dava hakkı, saklı paylı mirasçının saklı payının zedelendiğini ve sorumlu kazandırmayı öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Vasiyetnameler bakımından vasiyetnamenin açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle dava hakkı sona erer.

Bir yıllık süreyi yalnızca ölüm tarihinden başlatmak her durumda doğru değildir. Öğrenme tarihi, vasiyetnamenin açılması ve kazandırmanın ne zaman öğrenildiği delillerle belirlenir.

Tenkis Defi Süreye Tabi midir?

Tenkis iddiası bazı durumlarda dava yerine defi olarak ileri sürülebilir. Kanunda tenkis definin her zaman ileri sürülebileceği düzenlenmiştir. Ancak bunun uygulanabilmesi için karşı tarafın talebi ve uyuşmazlığın niteliği uygun olmalıdır.

Tenkis Sırası Nasıl Belirlenir?

Tenkis, kural olarak önce ölüme bağlı tasarruflardan; bunlar yetmezse en yeni tarihli olandan eskiye doğru sağlararası kazandırmalardan yapılır. Kamu yararına yapılan kazandırmalar bakımından kanundaki özel sıra uygulanır.

Sıra, hangi kazandırmadan ne kadar geri alınacağını doğrudan etkiler. Bütün bağışların aynı oranda azaltılacağı varsayılmamalıdır.

Sabit Tenkis Oranı Nedir?

Bölünmez bir malın değerinde tenkis gerekiyorsa, kazandırmadan yararlanan kişiye seçim hakkı tanınabilir. Kişi malı alıkoyup tenkis miktarını ödeyebilir veya malı iade ederek tasarruf edilebilir kısmın karşılığını isteyebilir. Değerleme tarihi ve hesap yöntemi davanın sonucunu etkiler.

Tenkis Davası Tapu İptali Sağlar mı?

Tenkis davası her durumda tapu kaydının tamamını iptal etmez. Talebin niteliğine göre pay oranında tescil, bedel veya başka bir tenkis sonucu doğabilir. Muris muvazaası davası ise görünürdeki satışın geçersizliği iddiasına dayanır. İki dava aynı hukuki sebep değildir.

Tenkis Davası İçin Gerekli Belgeler

• Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıtları
• Ölüm belgesi
• Vasiyetname veya miras sözleşmesi
• Tapu ve banka kayıtları
• Bağış ve devir belgeleri
• Borç ve gider kayıtları
• Taşınmaz değerlemeleri
• Öğrenme tarihini gösteren belgeler

Tenkis Davası Ne Kadar Sürer?

Taşınmaz ve kazandırma sayısına göre ilk derece yargılaması yaklaşık bir buçuk ila üç yıl veya daha uzun sürebilir. Bilirkişi raporları, yabancı ülke kayıtları, istinaf ve temyiz toplam süreyi artırabilir. Bu süre garanti değildir.

Diğer miras davalarının tahmini sürelerini miras davası kaç yıl sürer yazımızda karşılaştırdık.

Sık Sorulan Sorular

Her yasal mirasçı tenkis davası açabilir mi?

Hayır. Saklı paylı mirasçı olmalı ve saklı pay ihlali bulunmalıdır.

Baba sağlığında malını istediği çocuğa verebilir mi?

Devir yapabilir; ancak karşılıksız kazandırma saklı payı ihlal ederse ölümden sonra tenkis gündeme gelebilir. Muvazaalı satış iddiası ayrıca değerlendirilir.

Tenkis davası işlemi tamamen iptal eder mi?

Hayır. Kazandırma yalnızca saklı payı tamamlayacak ölçüde azaltılır.

On yıl içinde her zaman dava açılabilir mi?

Hayır. Öğrenmeden başlayan bir yıllık süre de korunmalıdır. On yıl mutlak üst süredir.

Anne ve babanın saklı payı var mı?

Mirasçılık sıraları geldiğinde her birinin saklı payı yasal miras payının dörtte biridir.

Kardeşin saklı payı var mı?

Hayır. Kardeşlerin saklı payı 2007’de kaldırılmıştır.

Pay hesaplaması için miras paylaşımı ve sözleşme için mirastan feragat rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.

Bir yıllık süre kısa olduğu için vasiyetname ve devirler öğrenildiğinde hesap geciktirilmemelidir. Geç olmadan bize ulaşın.