Sigortasız İşçi İş Kazası Geçirirse Ne Olur
İşverenin Tazminat ve Ceza Sorumluluğu (2026)
Sigortasız işçi çalıştırmak başlı başına ağır bir hukuka aykırılıktır. Ancak sigortasız işçinin iş kazası geçirmesi halinde işveren açısından sadece idari para cezası değil; maddi tazminat, manevi tazminat, SGK’ya rücu, hatta ceza sorumluluğu dahi doğar. Bu durumda işverenin sorumluluğu katlanarak artar.
1. Sigortasız İşçi Kavramı
Sigortasız işçi; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca, işe giriş bildirgesi verilmeden ve primleri yatırılmadan çalıştırılan kişidir. İşçinin fiilen çalışması yeterlidir; yazılı sözleşme bulunmaması sigorta yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
2. Sigortasız İşçinin Geçirdiği Kaza İş Kazası Sayılır mı?
Evet. Sigortasız da olsa, işyerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen her olay iş kazasıdır. SGK, kazayı iş kazası olarak kabul eder ve tüm sağlık giderlerini karşılar. Ancak bu giderlerin tamamını kusurlu işverene rücu eder.
3. İşverenin Maddi Tazminat Sorumluluğu
Sigortasız işçi, işverene karşı şu maddi tazminat kalemlerini talep edebilir:
-
Tedavi giderleri
-
Geçici iş göremezlik süresince kazanç kaybı
-
Sürekli iş göremezlik halinde çalışma gücü kaybı tazminatı
-
Protez, rehabilitasyon, bakım masrafları
-
Ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı (eş, çocuklar, anne-baba için)
Sigortasız çalıştırma, Yargıtay içtihatlarında ağır kusur sayılmakta ve işverenin tazminat yükünü artırmaktadır.
4. Manevi Tazminat
İş kazası nedeniyle bedensel bütünlüğü zarar gören işçi; çektiği acı, elem ve psikolojik yıkım karşılığında manevi tazminat talep edebilir. Kaza ölümle sonuçlanmışsa, yakınları da manevi tazminat davası açabilir.
5. SGK’nın İşverene Rücu Hakkı
SGK;
-
Hastane giderlerini
-
Geçici iş göremezlik ödeneğini
-
Sürekli iş göremezlik gelirini
-
Ölüm geliri ve cenaze ödeneğini
öder; ancak tamamını faiziyle birlikte işverene rücu eder. İşveren “sigorta yapmadım” diyerek bu sorumluluktan kaçamaz.
6. İdari Para Cezaları (5510 Sayılı Kanun)
Sigortasız işçi çalıştıran işverene;
-
İşe giriş bildirgesi vermemekten ceza
-
Primleri yatırmamaktan ceza
-
İş kazasını bildirmemekten ceza
-
Geriye dönük prim + gecikme faizi
-
Teşvik ve indirimlerin iptali
uygulanır. Her bir işçi için ayrı ayrı olmak üzere çok yüksek meblağlara ulaşabilir.
7. Ceza Hukuku Sorumluluğu
İş kazası ağır yaralanma veya ölümle sonuçlanmışsa işveren hakkında:
-
Taksirle yaralama
-
Taksirle öldürme
suçlarından ceza davası açılır. Sigortasız çalıştırma ve iş güvenliği önlemlerinin alınmaması, cezada artırıcı neden kabul edilir.
8. İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri
6331 sayılı Kanun gereği işveren;
-
Risk analizi yapmak
-
İş güvenliği uzmanı görevlendirmek
-
Eğitim vermek
-
Koruyucu ekipman sağlamak
-
Kazayı süresinde bildirmek
zorundadır. Bu yükümlülüklerin ihlali halinde ayrıca:
-
İş durdurma
-
Çok yüksek idari para cezaları
-
Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusu
söz konusu olur.
9. Sigortasız İşçi Hangi Davaları Açabilir?
Sigortasız işçi veya yakınları;
-
İş kazası tespit davası
-
Maddi tazminat davası
-
Manevi tazminat davası
-
Destekten yoksun kalma davası
-
Hizmet tespit davası
açabilir.
Sonuç
Sigortasız işçi çalıştırmak, iş kazası meydana geldiğinde işvereni;
-
Çok yüksek tazminatlara,
-
SGK’ya milyonluk rücu borçlarına,
-
Ağır idari para cezalarına,
-
Hapis cezasına kadar varan ceza sorumluluğuna
maruz bırakır. Bu nedenle iş kazası geçiren sigortasız işçiler için hukuki süreç profesyonel şekilde yürütülmeli, hak kaybı yaşanmaması için uzman iş kazası avukatından destek alınmalıdır.