Kaynak kontrol tarihi: 4 Ekim 2026

“Babam kardeşime ev alması için para verdi, bana vermedi” diyen kişinin ilk ihtiyacı, bütün geçmiş yardımları tek bir hesapta toplamak değildir. Önce hangi ödemenin miras paylaşımına etkisi olabileceğini belirlemek gerekir. Para babanın hesabından çıktıysa bile başkasına ait bir borcun ödenmesi, çocuğun verdiği paranın iadesi veya bir hizmetin karşılığı söz konusu olabilir. Bu nedenle aile içindeki eşitsizlik duygusu ile hukuken denkleştirmeye tabi kazandırma birbirinden ayrılmalıdır.

Bu rehber Türkiye hukuku kapsamında genel bilgilendirme sunar. İncelemenin temel dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun mirasta denkleştirmeyi düzenleyen 669–675. maddeleridir. Ölüm tarihi, kazandırma tarihi, mirasçılık durumu ve önceki paylaşma işlemleri somut olayda ayrıca değerlendirilir. Yabancı ülke bağlantısı veya eski tarihli bir ölüm varsa uygulanacak hukuk ve geçiş hükümleri de araştırılır.

Mirasta denkleştirme neyi sağlar?

Denkleştirme, miras bırakanın yaşamında yaptığı belirli karşılıksız kazandırmaların mirasçılar arasındaki paylaşım hesabında dikkate alınmasını sağlar. TMK 669, yasal mirasçıların miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmalar bakımından birbirlerine karşı yükümlülüğünü düzenler. Çocuğa önceden verilen bir malvarlığı değeri, şartları oluştuğunda o çocuğun paylaşımda alacağı miktarla birlikte değerlendirilir.

Altsoy bakımından kanunda özel bir düzenleme vardır. Çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri, borçtan kurtarma ve benzeri karşılıksız kazandırmalar, miras bırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir. Ancak bu hüküm, çocuk için yapılmış her harcamanın aynı sonuca bağlandığı anlamına gelmez. Eğitim, olağan hediyeler ve evlenme giderlerine ilişkin özel hükümler de birlikte okunmalıdır. Hukuki değerlendirme yalnızca “çocuğa para verildi” tespitinde bitmez.

Denkleştirme tartışmasında öncelikle kimin yasal mirasçı olduğu belirlenir. Çocuğun mirasçılık sıfatı, yerine geçen kişilerin bulunması veya mirasın reddi gibi olaylar taraf yapısını etkileyebilir. TMK 670, mirasçılık sıfatını kaybeden kişinin geri verme yükümlülüğünün onun yerini alan mirasçılara hangi çerçevede geçeceğini ayrıca düzenler. Bu nedenle yalnızca hayatta olan kardeşleri sayarak hesap hazırlamak eksik sonuç doğurabilir.

Bir başka ayrım da miras payı ile tek bir taşınmazdaki tapu payı arasındadır. Veraset ilamında yazan oran, bütün malvarlığının ve borçların değerlendirilmesi için başlangıç noktasıdır; geçmiş yardımların tutarını göstermez. Payın yanlış hesaplandığı düşünülüyorsa miras payının eksik hesaplanmasına itiraz rehberi ile belgedeki oran, malın gerçek mülkiyet durumu ve fiilen yapılan ödeme birlikte kontrol edilebilir.

Babanın verdiği paranın niteliği nasıl belirlenir?

İlk soru paranın kimin malvarlığından çıktığıdır. Babanın hesabı üzerinden gönderilmiş bir tutar, daha önce çocuğun aynı hesaba yatırdığı paranın iadesi olabilir. Anneye ait bir satış bedeli veya ortak bir hesabın bakiyesi de tek başına babanın kişisel kazandırması olarak kabul edilmemelidir. Para kaynağına ilişkin belge eksikse bu eksiklik, hukuki değerlendirmede açıkça gösterilmelidir.

İkinci soru karşılık bulunup bulunmadığıdır. Baba, çocuğunun yaptığı işin ücretini ödemiş, ondan aldığı borcu kapatmış veya bir mal satın almış olabilir. Bu ihtimallerde ödeme karşılıksız kazandırmadan farklıdır. “Kardeşim o tarihte çalışmıyordu” gibi bir gözlem araştırmaya yön verebilir; fakat tek başına bedelsizliği kanıtlamaz. İddia ve savunmalar banka kayıtları, sözleşmeler ve olayın koşullarıyla birlikte ele alınır.

Üçüncü soru yardımın amacıdır. Yeni bir işin kurulması için gönderilen sermaye, ev alımına doğrudan destek, çocuğun banka borcunun kapatılması veya günlük geçim giderlerinin karşılanması farklı bağlamlar içerir. Dekont açıklaması, ödeme öncesindeki yazışmalar, satın alınan malın belgeleri ve parayı alan kişinin sonraki işlemleri bu amacı açıklamaya yardımcı olabilir. Açıklaması boş bir dekont, işlemin hukuki niteliğini tek başına ortaya koymaz.

Dördüncü soru babanın açık iradesidir. Denkleştirme dışı bırakma iradesi ileri sürülüyorsa, hangi kazandırmayı kapsadığı ve nasıl ortaya konduğu incelenir. “Babam onu daha çok severdi” veya “hep ona yardım ederdi” gibi genel anlatımlar, belirli bir ödemenin paylaşma hesabından çıkarıldığı sonucunu kendiliğinden doğurmaz. İrade açıklamasının varlığı, kapsamı ve ispatı ayrı değerlendirme gerektirir.

Ödeme tek seferde yapılmamış da olabilir. Örneğin baba, üç yıl boyunca çocuğun konut kredisi taksitlerini ödemişse her işlem için tarih, kaynak ve amaç çıkarılmalıdır. Aynı dosyada bazı ödemeler geri verilmiş, bazıları olağan yardım, bazıları ise malvarlığı kazandırması olabilir. Bütün transferleri gerekçesiz biçimde tek tutara dönüştürmek, hem iddianın hem savunmanın değerlendirilmesini zorlaştırır.

Hangi yardımlar farklı değerlendirilir?

Eğitim ve öğrenim giderleri

TMK 674, eğitim ve öğrenim giderleri için özel bir kural getirir. Miras bırakanın farklı bir iradesi ispat edilmedikçe geri verme yükümlülüğü alışılmış ölçüleri aşan kısım bakımından gündeme gelir. Bu nedenle bir kardeşin üniversite okumuş, diğerinin erken yaşta çalışmaya başlamış olması, bütün okul giderlerinin paylaşmada otomatik olarak geri alınacağı anlamına gelmez.

Giderin türü, ailenin ekonomik koşulları, eğitim ihtiyacı ve ilgili dönemdeki alışılmış ölçüler değerlendirilir. Okul ücretinin yanında barınma, ulaşım ve günlük giderler de ayrı belgelenmelidir. Eğitim amacıyla gönderilmiş paranın önemli kısmının farklı bir yatırıma aktarılması iddia ediliyorsa, yalnızca dekont açıklamasına dayanılmadan gerçek kullanım araştırılabilir. Kanundaki istisna ile olayın belgeleri birlikte okunmalıdır.

Olağan hediyeler ve evlenme giderleri

TMK 675 uyarınca olağan hediyeler ile evlenme sırasında yapılan geleneğe uygun giderler denkleştirmeye tabi değildir. Altsoyun evlenmesinde alışılmış ölçülerdeki çeyiz giderleri için de özel yaklaşım vardır. Bununla birlikte bir ödemenin “düğün hediyesi” diye adlandırılması, tutarın ve koşulların incelenmesini gereksiz kılmaz. Olağanlık değerlendirmesi, aile ve olay bağlamında yapılır.

Bir düğünün sınırlı giderlerini karşılamak ile çocuğa önemli değerde işyeri devretmek aynı işlem değildir. Aile kayıtlarında kullanılan sözcükler gerçek ekonomik içeriği tamamen açıklamayabilir. Bu nedenle harcamanın faturaları, malın değeri, ailenin benzer olaylarda yaptığı ödemeler ve kazandırmanın amacı mümkün olduğunca somutlaştırılır. Belgeye dayanmayan genel bir “bizde herkes böyle yapar” açıklamasıyla bütün tartışma çözülemez.

Borç verilen para ve geri ödemeler

Çocuğa verilen para geri ödenmek üzere bir borç ise öncelikle terekenin alacağı araştırılır. TMK 654, miras bırakanın mirasçıdaki alacağının paylaşmada o kişinin payına mahsup edilmesini düzenler. Borç alacağı ile karşılıksız kazandırmanın denkleştirilmesi ayrı hukuki dayanaklardır. Sonradan borçtan kurtarma söz konusu olduğunda ise işlemin niteliği yeniden değerlendirilir.

Parayı alan kişinin yaptığı iadeler hesapta görünmelidir. Baba 300.000 TL göndermiş, çocuk 100.000 TL geri ödemişse, ödemelerin hangi ilişkiye ait olduğu belirlenmeden ilk tutarın tamamı üzerinden sonuca gidilmez. Havale açıklamaları, karşılıklı mesajlar ve ödeme tarihleri eşleştirilir. Aynı aile içinde farklı borç ilişkileri bulunuyorsa bir iadenin hangi borcu kapattığı da açıkça yazılır.

Denkleştirme, tenkis ve muris muvazaası arasındaki fark

Bu üç kavram bazen aynı aile uyuşmazlığında birlikte araştırılır; ancak amaçları, koşulları ve talepleri farklıdır. Doğru yolun seçilmesi için önce işlemin gerçek niteliği belirlenir. Tek bir para transferini “mal kaçırma” diye adlandırmak, hangi talebin hukuken ileri sürülebileceğini açıklamaz.

Denkleştirme dışı bırakılmış bir kazandırma, sırf bu nedenle bütün hukuki incelemelerden muaf hâle gelmez. TMK 671 ve 672, tenkise ilişkin hakları saklı tutar. Bununla birlikte denkleştirmenin mümkün olmadığı her durumda tenkis sonucu doğmaz. Tenkis için saklı payın zedelenmesi ve ilgili tasarrufun kanundaki koşulları taşıması ayrıca araştırılmalıdır.

Babanın sağlığında verdiği nakit ile babanın kendi taşınmazını gerçekte bağışladığı hâlde tapuda satış göstermesi birbirinden ayrılır. Nakit yardım alan çocuğun daha sonra üçüncü kişiden ev satın alması, o evin tapusunun kendiliğinden iptal edilebileceği anlamına gelmez. Taşınmaz devrindeki görünüm ve ispat sorunları için mirasçılardan mal kaçırmanın ispatı yazısı ayrı bir inceleme sunar.

Adalet Bakanlığı UYAP kayıtlarında yer alan denkleştirme uyuşmazlıkları da karşılıksızlık ve talebin doğru nitelendirilmesinin önemini gösterir. Bakım karşılığı olduğu ileri sürülen bir kazandırma ile bedelsiz kuruluş sermayesi aynı kabulden hareketle çözülemez. Dosyadaki olguların farklılığı nedeniyle bir kararın sonucu başka bir aileye doğrudan uygulanmamalıdır.

Varsayımları açık basit denkleştirme hesabı

Bu örnekte eski dekont tutarı ile denkleştirme değeri bilinçli olarak aynı kabul edilmemiştir; 400.000 TL, örneğin üzerinde anlaşılmış hesap değeridir. TMK 673 denkleştirme anındaki değeri esas alır. Eski tarihli nakit, döviz, altın veya malvarlığı devrinin nasıl değerlendirileceği somut olayda ayrı inceleme gerektirir. Bir internet tablosundan tek katsayı alarak bütün transferleri güncellemek güvenilir bir dosya hesabı oluşturmaz.

Gerçekte sağ kalan eş varsa, başka çocuk veya torun mirasçıysa, tereke borçluysa ya da birden fazla kazandırma bulunuyorsa hesap değişir. Kazandırma payı aşıyorsa TMK 672 kapsamındaki irade ve tenkis meseleleri de gündeme gelebilir. Böyle bir olayda yukarıdaki basit örneğin rakamları genişletilerek otomatik sonuç çıkarılmamalıdır. Önce bütün tereke ve taraf yapısı tamamlanmalıdır.

Hangi belgeler hazırlanmalı?

İnceleme için belge toplamak, karşı tarafın bütün özel hayatını araştırmak anlamına gelmez. Uyuşmazlıkla bağlantılı kayıtlar belirlenmeli ve hukuka uygun yollardan elde edilmelidir. Başkasının banka hesabına izinsiz erişmek yerine kişinin elindeki kayıtlar korunur; gerekli kurum kayıtlarının usulüne uygun şekilde istenmesi değerlendirilir.

• Mirasçılık ve tarih belgeleri: Ölüm kaydı, mirasçılık belgesi ve gerekli nüfus kayıtları.
• Ödeme kayıtları: Dekont, hesap hareketi, transfer açıklaması, tutar, para birimi ve ödeme tarihi.
• İşlemin amacı: Borç sözleşmesi, bağış belgesi, yazışma, kuruluş veya konut alım belgeleri.
• Karşılık ve iade: Çocuğun yaptığı geri ödemeler, mal satışına veya hizmete ilişkin belgeler.
• Tereke hesabı: Taşınmaz, banka, araç, şirket payı ve borç kayıtları.
• Önceki işlemler: Paylaşma sözleşmesi, sulh metni, dava dosyası ve varsa açık irade açıklaması.

Belgeler kronolojik bir çizelgeye aktarılabilir. Her satırda ödeme tarihi, gönderen, alıcı, tutar, açıklama, amaç iddiası ve dayanak belge bulunması yararlıdır. “Babam toplam bir milyon verdi” cümlesi yerine ayrı transferlerin gösterilmesi, tekrarları ve iadeleri görünür kılar. Elden ödeme iddiasında kimlerin doğrudan bilgi sahibi olduğu ve hangi yazılı kaydın bulunabileceği ayrıca not edilir.

Tanık anlatımında duyuma dayalı bilgi ile doğrudan gözlem ayrılmalıdır. Bir tanık paranın teslimine katılmış olabilir; başka biri yalnızca sonradan kardeşinden duymuş olabilir. Babanın belirli bir ödeme hakkındaki açıklamasını hatırlayan kişinin de açıklamanın zamanını ve bağlamını somutlaştırması gerekir. Tanık bulunması, banka ve sözleşme kayıtlarının araştırılmasını gereksiz kılmaz.

Ölümden sonra hesaptaki paranın bir kardeş tarafından çekilmesi ise farklı bir olaydır. Böyle bir durumda para zaten terekeye ait olabilir ve hesap verme, iade veya paylaşma talepleri araştırılabilir. Bu ayrım için kardeşin miras parasını alması hâlinde başvurulabilecek yollar yazısına bakılabilir. Ölüm öncesi kazandırma ile ölüm sonrası çekim aynı çizelgede gösterilse bile hukuki dayanakları ayrı tutulmalıdır.

Paylaşma ve dava süreci nasıl hazırlanır?

İlk aşamada hangi kazandırmaların tartışmalı olduğu ve bunların neden paylaşmada dikkate alınmasının istendiği yazılır. Ardından taraflar, terekenin kapsamı ve önceki anlaşmalar incelenir. Uyuşmazlık yalnızca bir ödeme üzerinde görünse bile, diğer mal ve borçların bilinmemesi hesaplamayı değiştirebilir. Bir mirasçıdaki eski kazandırmayı değerlendirirken başka mirasçılara yapılan ilgili kazandırmalar da gözden geçirilir.

Anlaşmalı paylaşma mümkünse kazandırmaların nasıl ele alındığı metinde açıkça gösterilmelidir. Hangi ödeme kabul edildi, hangi ödeme tartışmalı kaldı, hangi değer esas alındı ve kim ne zaman ne ödeyecek soruları cevapsız bırakılmamalıdır. TMK 676 kapsamında paylaşma sözleşmesinin yazılı şekli ve varsa taşınmaz tescil işlemleri ayrıca önem taşır. Genel bir “herkes hakkını aldı” ifadesi, kapsamı bilinmeyen işlemleri açıklamaya yetmeyebilir.

Dava yolu düşünülüyorsa taleplerin niteliği, taraflar, görevli ve yetkili mahkeme birlikte belirlenir. Sadece “denkleştirme” sözcüğünden hareketle bütün uyuşmazlıklara aynı mahkemeyi göstermek doğru değildir. Paylaşma talebiyle bağlantı, bağımsız alacak veya geri verme talebi ve varsa diğer istemler değerlendirilmelidir. Dava şartı arabuluculuğun uygulanıp uygulanmadığı da somut talep ve güncel usul kuralları üzerinden kontrol edilir.

Süreler bakımından denkleştirme ile tenkis karıştırılmamalıdır. TMK 571, tenkis davası için saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi ve tasarrufun türüne bağlı hak düşürücü süreler düzenler. Denkleştirmeye ilişkin uyuşmazlıkta ise paylaşmanın gerçekleşip gerçekleşmediği, önceki sözleşmeler ve uygulanacak hükümler ayrıca incelenir. Bu nedenle yalnızca ölüm yılını söyleyerek “süre geçti” veya “süre hiç işlemez” sonucuna varılmamalıdır.

Uygulanacak süre hesaplanırken ölüm, kazandırma, öğrenme ve paylaşma tarihleri ayrı kaydedilir. Devam eden dava, tebliğ veya imzalanmak üzere olan anlaşma varsa bunlar incelemeye ilk aşamada sunulur. Tenkis ihtimali bulunan bir dosyada denkleştirme araştırmasının bitmesini beklemek, diğer talebe ait süreyi kendiliğinden korumaz. Somut tarihler olmadan bu rehberden son başvuru günü çıkarılamaz.

Dosyanın genel çerçevesi için İstanbul miras avukatı ve miras davaları rehberi incelenebilir. Hukuki ön incelemede ödeme kayıtlarıyla birlikte mirasçılık belgesi, tereke listesi ve önceki paylaşma metninin sunulması, talebin daha açık değerlendirilmesini sağlar. Davanın sonucu, süresi ve tahsil edilebilecek tutar belgeler görülmeden garanti edilemez.

Sık sorulan sorular

1. Baba sağken kardeşe verilen paranın denkleştirilmesi istenebilir mi?

Mirasta denkleştirme miras paylaşımıyla bağlantılıdır; baba hayattayken gelecekteki miras payına dayanarak bu rehberdeki paylaşma hesabı uygulanmaz. Bununla birlikte mevcut borç, temsil, mülkiyet veya ehliyet uyuşmazlıkları kendi koşullarıyla değerlendirilebilir. Gelecekteki miras beklentisi ile bugün var olan bir alacak birbirine karıştırılmamalıdır.

2. Dekontta “hediye” yazması denkleştirmeyi kesin olarak engeller mi?

Tek bir açıklama bütün hukuki incelemenin yerine geçmez. Kazandırmanın türü, olağan hediye olup olmadığı ve denkleştirme dışı bırakmaya ilişkin açık irade araştırılır. Ödemenin adı kadar miktarı, amacı ve olayın koşulları da önemlidir. Dekont, diğer belgelerle birlikte değerlendirilir.

3. Baba çocuğun kredi borcunu ödediğinde denkleştirme olabilir mi?

Karşılıksız borçtan kurtarma, TMK 669 kapsamında incelenebilecek kazandırmalardandır. Ancak ödemenin gerçekten çocuğun borcuna ilişkin olup olmadığı, geri ödeme kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı ve özel bir istisna veya irade bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Bir kredi ödemesi için bile doğrudan hesap sonucu verilmemelidir.

4. Para harcanmışsa denkleştirme tartışması sona erer mi?

Paranın harcanmış olması tek başına hukuki incelemeyi ortadan kaldırmaz. TMK 671 geri verme ve miras payına mahsup seçeneklerini düzenler; değer, yarar, zarar ve gider sorunları ayrıca ele alınır. Harcamanın türü, kazandırmanın koşulları ve paylaşma hesabı birlikte incelenmeden kesin geri ödeme tutarı söylenemez.

5. Denkleştirme dışı bırakılan yardım için tenkis istenebilir mi?

Koşulları varsa tenkis ayrıca değerlendirilebilir; kanun tenkise ilişkin hakları saklı tutar. Bunun için saklı payın gerçekten zedelenmesi, işlemin tenkise tabi olması ve ilgili sürelerin korunması gerekir. Denkleştirme muafiyeti otomatik tenkis hakkı sağlamaz; tenkis ihtimalini de tek başına ortadan kaldırmaz.

Kaynaklar

Kanuni çerçeve ve ilgili karar kayıtları aşağıdadır. Bakanlık PDF’si mevzuat metninin kontrolünde; UYAP kayıtları karşılıksızlık, denkleştirme ile tenkis ayrımı ve talebin nitelendirilmesinin önemini değerlendirmede kullanılmıştır. Bir kararın somut sonucu farklı olaylara doğrudan uygulanmaz.

• Adalet Bakanlığı UYAP — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: özellikle 654, 669–676 ve tenkis hükümleri.
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — Türk Medeni Kanunu PDF metni.
• UYAP içtihat kaydı — denkleştirme ve tenkis isteminde karşılıksızlık incelemesi.
• UYAP içtihat kaydı — denkleştirme talebinin hukuki nitelendirilmesi.
• UYAP içtihat kaydı — tenkis ve hak düşürücü süre değerlendirmesi.

Bu içerik genel bilgilendirme içindir. Somut işlem, tarihler, belgeler ve uygulanacak hukuk ayrıca incelenmelidir.