Kamulaştırmasız El Atma (Fiili ve Hukuki El Atma) Nedir?

Kamulaştırmasız el atma, idarenin bir taşınmazı kamulaştırma yapmadan, malikinin rızasını almadan ve bedel ödemeden kullanmaya başlamasıdır. Türk hukukunda iki tür kamulaştırmasız el atma vardır: fiili el atma ve hukuki el atma. 2026 yılı itibarıyla Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi’nin güncel içtihatları, idarenin bu işlemlerinin mülkiyet hakkını ağır şekilde ihlal ettiği yönünde gelişmektedir.

Fiili El Atma Nedir?

Fiili el atma, idarenin taşınmaza doğrudan fiziksel müdahalede bulunmasıdır. Örnekler:

Arsanın bir kısmından yol geçirilmesi
Elektrik direği, kanalizasyon veya su hattı döşenmesi
Park, okul, sağlık tesisi yapılması
Kamu hizmetine yönelik yapılar inşa edilmesi

Bu durumda idare, taşınmazı fiilen kullanmaya başlamış kabul edilir ve malik tazminat talep edebilir.

Fiili El Atmada Açılacak Dava

Malik, fiili el atma halinde kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davası açar.
Tazminat taşınmazın güncel rayiç değeri üzerinden hesaplanır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre eski değer değil, bugünkü piyasa değeri esas alınır.

Hukuki El Atma Nedir?

Hukuki el atma, idarenin taşınmaza fiziki müdahalede bulunmadan, imar planı veya idari işlemlerle malikin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini tamamen ortadan kaldırmasıdır.

Örnekler:

Taşınmazın imar planında park/yeşil alan olarak gösterilip yıllarca kamulaştırılmaması
Yüksek gerilim hattı koruma bandına alınması
Terk yapılmadan imar hakkının sıfıra düşmesi
Yapılaşma hakkının planlarla tamamen kaldırılması

Bu durumda taşınmaz hukuken kullanılamaz hale gelir ve malik tazminat isteyebilir.

Hukuki El Atmada Açılacak Dava

Hukuki el atma davaları idari yargıda tam yargı davası olarak açılır.

Malikin isteyebileceği talepler:

Mülkiyet hakkı kısıtlandığı için tazminat
Gerekirse imar planının iptali
Müdahalenin sona erdirilmesi

Kamulaştırmasız El Atma Davası Kime Karşı Açılır?

Davacı:
➡ Taşınmaz maliki veya mirasçıları

Davalı:
➡ El atan kamu kurumu (belediye, il özel idaresi, DSİ, Karayolları, TEDAŞ, Milli Eğitim vb.)

Birden fazla kurum sorumluysa dava birlikte açılabilir.

2026 Güncel İçtihatlarla Önemli Noktalar

İdarenin kusuru aranmaz; sorumluluk kusursuzdur.
Tazminat güncel değer üzerinden belirlenir.
Mahkeme genellikle dava tarihinden itibaren faiz uygular.
El atma devam ediyorsa malik el atmanın önlenmesi davası da açabilir.
20–40 yıl önce yapılan fiili el atmalarda dahi tazminat talep edilebilir.
İmar Kanunu’ndaki 5 yıllık kamulaştırmama süresi önemli bir kriterdir.

Kamulaştırmasız El Atma Davası Ne Kadar Sürer?

Fiili el atma davası: 1 – 2 yıl
Hukuki el atma davası: 1 – 2.5 yıl

Keşif, bilirkişi ve emsal araştırmaları süreci uzatabilir.

Tazminat Nasıl Hesaplanır?

Bilirkişiler şu kriterlerle hesap yapar:

Taşınmazın bulunduğu konum
İmar durumu
Emsal satış değerleri
Ulaşım ve bölgesel gelişim
Üzerindeki yapıların değeri

Mahkeme rapora göre nihai tazminata hükmeder.

Sonuç

Kamulaştırmasız el atma, malikin mülkiyet hakkının ciddi şekilde ihlalidir. Bu nedenle idare bedel ödemeden taşınmaza el koyamaz. 2026 uygulamalarıyla birlikte hem fiili hem hukuki el atma davalarında mahkemeler malikler lehine kararlar vermekte; idareler ciddi tazminat sorumluluğu ile karşılaşmaktadır.

Kamulaştırma Davası Nedir? 2026