Önce tapudaki kaydın tam metnini öğrenin

“Tapuda kamulaştırma görünüyor” ifadesi tek başına başvuru yolunu belirlemez. Güncel tapu kayıt örneğinde şerh ve beyan bölümlerinin tamamını inceleyin. Kaydın yanında idarenin adı, kanun maddesi, tarih, yevmiye numarası veya mahkeme bilgisi bulunabilir. Bunlar, eski bir idari belirtmeyle devam eden davaya bağlı yasağı ayırmak için başlangıç noktasıdır. Sadece taşınmazın yerini gösteren bir harita görüntüsünden veya eski tapu senedinden hareket etmeyin; güncel kayıt ve dayanak evrakını birlikte isteyin.

Tapu kaydında “2942 sayılı Kanun 7. madde”, “kamulaştırma belirtmesi” ya da benzeri bir ifade varsa, idari şerhin kaldırılması ihtimali araştırılır. Buna karşılık “31/b”, mahkeme esas numarası, “devir ve temlik edilemez” veya “ihtiyati tedbir” gibi ifadeler varsa, kayıt farklı bir hukuki işleme dayanıyor olabilir. Kayıt kısa veya belirsiz yazılmışsa, tapu müdürlüğünden işleme esas alınan idare yazısının ya da mahkeme müzekkeresinin incelenmesini talep etmek gerekir. Adlandırma farklılığı nedeniyle yanlış maddeye dayanarak dilekçe vermek işlemi uzatabilir.

Bu tablo, dosyanız görülmeden kesin görev veya dava türü tayini yapmaz. Amacı, ilk başvuruyu doğru bilgiye bağlamaktır. Bir taşınmazda aynı anda birden fazla kayıt bulunabilir. Bir kaydın silinmesi diğer kaydı kaldırmaz; örneğin idari belirtme terkin edilse bile ayrı bir mahkeme tedbiri devam edebilir. Bu nedenle dilekçede “tüm şerhler kaldırılsın” şeklinde belirsiz bir talep yerine, kaldırılmasını istediğiniz kaydı tarih ve yevmiye numarasıyla tanımlayın.

Altı ay kuralı: Sadece dava açılmadığına bakılmaz

2942 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki ölçüt, şerh tarihinden başlayan altı aylık dönem içinde m.10 kapsamında kamulaştırma bedelinin tespiti ve idare adına tescil talebinde bulunulduğunu gösteren mahkeme belgesinin tapu idaresine ibraz edilmesidir. Belge sunulmamışsa bu idari şerhin tapu idaresince resen silinmesi öngörülür. Anayasa Mahkemesinin E.2024/79, K.2024/182 sayılı kararının resmî metninde de bu düzenleme açıklanmaktadır. AYM resmî karar kaydı.

Dolayısıyla “altı ay doldu, her kayıt kendiliğinden yok olur” şeklindeki yorum doğru değildir. Aynı şekilde “idare dava açmış, artık hiçbir inceleme yapılamaz” demek de yeterli değildir. Tapu dosyasında hangi belgenin hangi tarihte bulunduğu araştırılmalıdır. İdarenin size gönderdiği satın alma daveti, proje yazısı veya değerleme raporu, kanunun aradığı mahkeme belgesiyle aynı belge değildir. Dosyada yalnızca genel bir kamulaştırma yazısı varsa, bunun m.7’deki koşulu karşılayıp karşılamadığı açıkça sorulmalıdır.

Başlangıç tarihi, şerhi sizin öğrendiğiniz gün veya taşınmazı satın aldığınız gün değildir. Önce sicildeki işleme tarihi tespit edilir. Sonradan yapılan düzeltme, parsel değişikliği veya yeni bir kayıt varsa, hangi tarihli şerhin tartışıldığını belirlemek ayrıca gerekir. Altı ayı gelişigüzel “180 gün” kabul ederek hesap yapmak yerine, kaydın tarihini ve uygulanacak süre hesabını dosyadan kontrol ettirin. Belgeler eksikse, kesin bitiş tarihi yazmak yerine tarih ve ibraz bilgilerini resmî kayıt üzerinden istemek daha isabetlidir.

Kanunun resen silme öngörmesi, hakkı ancak malik başvurursa doğan bir kurala dönüştürmez. Buna rağmen uygulamada sicilin güncellenmesi için yazılı başvuru yapmak, koşulların araştırılmasını ve işlemin izlenmesini sağlar. Başvurunun amacı idareden yeni bir kamulaştırma kararı almak değil, mevcut kaydın hâlen hangi hukuki dayanakla tutulduğunun açıklanmasıdır. Dilekçeyi bu noktaya odaklayın; bedel tartışmasını ve projeye yönelik itirazları ayrı başlıklar olarak ele alın.

Tapu müdürlüğüne başvuru nasıl hazırlanır?

İlk adım, taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğüne yöneltilen açık bir terkin talebidir. Başvuranın malik, hak sahibi veya yetkili temsilci sıfatı ile başvuru yetkisi değerlendirilir. Vekil aracılığıyla işlem yapılacaksa vekâletname kapsamı; miras yoluyla edinilmiş taşınmazda ise mirasçılık ve güncel sicil durumu kontrol edilmelidir. Eski tapu senedindeki malik bilgisiyle mevcut malik aynı olmayabilir. Temsil ve mülkiyet bilgileri baştan tamamlandığında, esas incelemenin eksik belge nedeniyle ertelenmesi ihtimali azalır.

Dilekçede il, ilçe, mahalle veya köy, ada ve parsel bilgilerini yazın. Bağımsız bölüm varsa onu da belirtin. Kaldırılmasını istediğiniz kaydın tarihini, yevmiye numarasını ve lehine kayıt bulunan idareyi ekleyin. Talep kısmında, 2942 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki mahkeme belgesinin süresinde ibraz edilip edilmediğinin araştırılmasını; koşullar oluşmuşsa kaydın terkinini; işlem yapılamıyorsa dayanak ve gerekçenin yazılı bildirilmesini isteyin. Böylece başvuru hem belirli hem denetlenebilir olur.

Ekler arasında güncel tapu kayıt örneği, mevcut yazışmalar ve varsa idarenin vazgeçme veya terkin yazısı bulunabilir. Kimlik ve temsil belgeleri için müdürlüğün işlem özelinde istediği belgeleri öğrenin. Elinizde mahkeme kararı varsa, yalnızca kararın ilk sayfasını değil, işlemle ilgili hüküm bölümünü ve gerektiğinde kesinleşme bilgisini sunun. Her karar için aynı kesinleşme şartının bulunduğunu varsaymayın; tapuda yapılacak işlemin niteliğine göre hangi belgenin gerekli olduğu açıklığa kavuşturulmalıdır.

Başvuru teslim edildiğinde evrak veya başvuru numarasını saklayın. Sözlü görüşme, kaydın silindiğinin kanıtı değildir. Müdürlük idareden veya mahkemeden bilgi isteyebilir; bu yazışmanın hangi nedenle yapıldığını ve eksik görülen belgenin ne olduğunu öğrenin. Daha sonra verilen cevabı aynı dosyada muhafaza edin. Kayıt terkin edildiğinde de yeni bir tapu kayıt örneği alarak hedeflenen tarih ve yevmiye numaralı kaydın gerçekten kaldırıldığını kontrol edin.

Talep metninde bulunması yararlı noktalar

• Başvuranın taşınmazla ilgisi ve temsil durumu.
• Taşınmazın güncel ada, parsel ve gerekiyorsa bağımsız bölüm bilgileri.
• Şerhin tam metni, tarihi, yevmiye numarası ve ilgili idare.
• Mahkeme belgesinin ibraz tarihinin araştırılması talebi.
• Koşullar oluşmuşsa terkin; aksi hâlde yazılı ve gerekçeli cevap talebi.
• Eklerin ayrı ayrı sayıldığı belge listesi ve ulaşılabilir iletişim bilgileri.

Bu unsurlar hazır bir dava dilekçesi yerine başvuru hazırlama çerçevesidir. Özellikle dava dosyası bulunan veya eski kamulaştırma işlemleri tartışılan taşınmazlarda, hukuki iddia ve belge değerlendirmesi somut kayda göre yapılmalıdır. Başka bir parsel için düzenlenmiş dilekçeyi yalnızca isim değiştirerek kullanmak; yanlış idare, yanlış tarih veya ilgisiz karar numarasıyla başvuru yapılmasına yol açabilir.

Kamulaştırmayı yapan idareye de başvurmalı mıyım?

Şerhin lehine işlendiği idareye bilgi ve belge başvurusu yapmak çoğu dosyada incelemeyi kolaylaştırır. Belediyenin, Karayollarının veya başka bir kamu kurumunun adı kayıtta görünüyorsa, kurumun taşınmazla ilgili birimine aynı ada ve parsel bilgileriyle yazın. Kamulaştırma dosyasının numarasını, işlemden vazgeçilip geçilmediğini, m.10 davası bulunup bulunmadığını ve tapuya hangi tarihte hangi belgenin gönderildiğini sorun. Kurumun “proje sürüyor” şeklindeki genel cevabı, sicildeki kaydın dayanağını tek başına açıklamaz.

İdare kamulaştırmadan vazgeçtiğini veya parselin artık proje kapsamında olmadığını bildiriyorsa, tapu müdürlüğüne yönelik terkin yazısının düzenlenip düzenlenmediğini de öğrenin. Malik adına verilmiş bir bilgi cevabı ile tapuda işlem yapılmasını isteyen kurum yazısının işlevi farklı olabilir. Yazının hangi parseli ve hangi kaydı kapsadığı açık olmalıdır. Eski parsel numarası kullanılmışsa, güncel numarayla bağlantı kurulmadan yazının uygulanması güçleşebilir.

İdareye yapılan başvuru, m.7 bakımından tapu müdürlüğünün resen terkin yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Ayrıca kurumla yazışmak, başka bir dava veya kanun yolu süresini kendiliğinden koruyan genel bir yöntem değildir. Elinizde tebliğ edilmiş bir karar, mahkeme davetiyesi veya ret kararı varsa, bunların sürelerini ayrı değerlendirin. Şerhin silinmesi için yürüyen yazışmanın sonuçlanmasını beklerken başka işlem yönünden hak kaybı oluşmaması gerekir.

Tapu müdürlüğü kaldırma talebini reddederse ne yapılır?

Önce reddin nedenini yazılı olarak alın. Mahkeme belgesinin sunulduğu, kaydın m.7 şerhi olmadığı, temsil belgesinin eksik olduğu veya başka bir hukuki engelin bulunduğu söylenebilir. Her gerekçe farklı bir karşılık gerektirir. Eksik evrak varsa tamamlamak; yanlış kayıt türüne dayanılmışsa talebi düzeltmek; mahkeme kaynaklı bir kayıt varsa dosyadaki kaldırma dayanağını araştırmak gerekir. “Şerh kaldırılamaz” şeklindeki genel açıklamayla yetinmeyin.

Tapu Sicili Tüzüğü’nün 26. maddesindeki idari itiraz düzeni kapsamında, tapu müdürlüğünün ret kararına tebliğden itibaren on beş gün içinde bağlı bölge müdürlüğüne; bölge müdürlüğü kararına karşı da tebliğden itibaren on beş gün içinde Genel Müdürlüğe itiraz öngörülmektedir. TKGM’nin 2013/1 Ret Kararları genelgesi bu usule ilişkin resmî açıklamaları içerir. Somut kararın tebliğ tarihi, itiraz açıklaması ve güncel işlem koşulları birlikte kontrol edilmelidir.

Ret kararına itiraz ile mahkemede şerhin terkini istemi aynı işlem değildir. Dava gerekip gerekmediği; kaydın niteliğine, lehtarına, dayanak karara ve talebin içeriğine bağlıdır. Sırf tapu müdürlüğü kamu kurumu olduğu için her uyuşmazlığın idari yargıda görüleceğini düşünmeyin. Sicilden belirli bir kaydın kaldırılması, idari kamulaştırma kararının iptali ve bir mahkeme tedbirinin kaldırılması farklı hukuki yollar gerektirebilir. Görevli mahkeme ile doğru karşı taraf dosya incelenerek belirlenmelidir.

Dava hazırlığına geçilecekse yalnızca tapu senedi yeterli olmayabilir. Şerhin dayanak yazısı, sicil geçmişi, idare cevapları, varsa mahkeme dosyası ve tapu ret kararı bir araya getirilmelidir. Talebin neden karşılanmadığını ortaya koyan bu belgeler, uyuşmazlığın çerçevesini daraltır. Başvuru numaraları ve tebliğ belgeleri özellikle önemlidir. Dava sonucu, yargılama süresi veya masrafların karşı tarafa yükletileceği peşinen garanti edilemez.

Eski kayıtlar, değişen parseller ve tamamlanmış tescil

Uzun yıllardır duran şerh

Kaydın eski olması tek başına silme nedeni olarak kullanılmamalıdır. Özellikle 5 Mayıs 2001 tarihinden önceki kamulaştırma belirtmelerinde, önceki kanuni düzenleme ve geçiş hükümleri nedeniyle arşivdeki tebligat ve işlem durumu ayrıca önem kazanır. TKGM’nin 2024/3 sayılı Kamulaştırma Uygulamaları genelgesi eski ve yeni kayıtları ayırmaktadır. Bu yüzden onlarca yıllık bir kayda yalnızca güncel altı ay hesabı uygulanmadan, ilk tesis tarihi ve ilgili idarenin eski dosyası araştırılmalıdır.

Parsel numarası değişmiş veya taşınmaz bölünmüşse

İmar uygulaması, ifraz veya başka bir işlem nedeniyle eski parsel kapanmış olabilir. Şerh yeni kayda taşınmışsa, ilk kayıt ile güncel parsel arasındaki bağlantı belirlenmelidir. Kamulaştırmanın taşınmazın tamamını mı yoksa belirli bir bölümünü mü kapsadığı da araştırılır. Eski yazıda geçen yüzölçümüyle yeni tapu kaydındaki alanın farklı olması, tek başına kaydın geçersiz olduğunu göstermez. Kadastro belgeleri ve sicil hareketleri olmadan kapsam hakkında kesin sonuca varmayın.

Şerh silinince mülkiyet geri döner mi?

Bir belirtmenin terkin edilmesiyle idare adına tescil edilmiş mülkiyetin geri dönmesi aynı şey değildir. Kamulaştırma işlemi tamamlanmış ve tapuda malik değişmişse, mesele yalnızca bilgi veya yasak kaydının silinmesi olmaktan çıkar. İrtifak hakkı kurulmuşsa bu hak da bağımsız değerlendirilir. Eski malik, m.7’deki altı aylık kurala dayanarak tamamlanmış tescilin kendiliğinden ortadan kalktığını varsaymamalıdır. Güncel malik hanesi ve tescil dayanağı mutlaka görülmelidir.

Taşınmaza fiilen girilmişse

Araziye yol yapılması, enerji hattı geçirilmesi veya kamu kurumunun taşınmazı kullanması, şerhin sicilde kalması sorununa ek bir olgu oluşturur. Şerhin kaldırılması talebi, fiilî kullanımın hukuki durumunu veya varsa tazminat istemini tek başına çözmez. Başvuru hazırlığında kullanımın ne zaman başladığını ve hangi karara dayandığını da belgeleyin. Fotoğraf, kurum yazısı ve dosya bilgisi ayrı tutulduğunda, kayıt terkinine ilişkin talep ile kullanımdan doğan talepler birbirine karışmaz.

Mahkeme dosyanız acele kamulaştırmaya ilişkinse, geçici el koyma aşamasıyla olağan bedel tespiti ve tescil aşamasını ayırmak için Azim Hukuk’un acele kamulaştırmada bedel tespit ve el koyma süreci başlıklı ilgili içeriğine bakabilirsiniz. O başlık ayrı süreci ele alır; bu sayfadaki terkin koşulları her acele kamulaştırma kaydına doğrudan uygulanmaz.

Başvuru öncesi ve sonrası kontrol listesi

• Güncel tapu kaydındaki şerh, beyan ve hakların tamamını aldım.
• Kaldırılmasını istediğim kaydı tam metin, tarih ve yevmiye numarasıyla belirledim.
• Kaydın m.7 belirtmesi mi, mahkeme kaydı mı, yoksa tescil edilmiş hak mı olduğunu araştırdım.
• İlgili idareyi ve varsa mahkeme dosyasını tespit ettim.
• Mahkeme belgesinin tapuya ibraz bilgisinin incelenmesini talep ettim.
• Eski ve güncel ada/parsel numaraları arasındaki bağlantıyı kontrol ettim.
• Kimlik, mirasçılık veya temsil belgelerimi hazırladım.
• Yazılı başvuru yaptım ve takip numarasını sakladım.
• Ret varsa tebliğ belgesini ve itiraz süresini ayrı kaydettim.
• Terkin sonrasında yeni kayıt örneğinde hedef kaydın kaldırıldığını doğruladım.

Bu listenin her maddesi her dosyada aynı belgeyi gerektirmez. Başlangıçta cevaplayamadığınız noktaları eksik bilgi listesi olarak kullanın. Örneğin mahkeme esas numarası bilinmiyorsa, idareden ve tapu müdürlüğünden dayanak belgenin açıklanmasını istemek, varsayıma dayalı dava açmaktan önce somut bir inceleme adımı sağlar. İşlem tamamlandığında da eski yazışmaları saklayın; başka bir kayıt veya yeni işlem gündeme geldiğinde bu belgeler sicil geçmişini anlamayı kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

1. Kamulaştırma şerhi altı ay dolunca kesin kaldırılır mı?

Her kayıt için böyle bir sonuç yoktur. m.7 idari şerhinde kanun, belirtilen süre içinde m.10 talebini gösteren mahkeme belgesinin tapuya sunulmaması hâlinde resen silmeyi düzenler. Başka mahkeme kayıtları, eski dönem işlemleri ve tamamlanmış tesciller aynı kuralla çözülemez. Kaydın türü ve dayanak evrakı görülmelidir.

2. Belediyeye mi, tapu müdürlüğüne mi gitmeliyim?

m.7 kapsamındaki sicil terkinini taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğünden isteyin. Belediyenin veya başka idarenin şerh lehtarı olduğu dosyalarda o kurumdan işlem ve dava bilgisi alınması yararlı olabilir. İdareden istenecek açıklama ile tapudan istenecek terkin işlemini ayrı ve açık yazın.

3. Dava açılmış ama bana tebligat gelmemişse ne olur?

Size tebligat ulaşmamış olması, tek başına mahkeme dosyasının veya tapuya sunulmuş belgenin bulunmadığını kanıtlamaz. Dosyanın mahkemesini, esas numarasını ve tapuya ibraz edilen belgeyi öğrenin. Tebligatın usulüne ilişkin sorun ayrıca incelenir; şerhin silinme koşuluyla otomatik olarak aynı sonuca bağlanmaz.

4. Mahkemenin koyduğu ihtiyati tedbiri tapu silebilir mi?

Mahkeme kaynaklı tedbirin dayanağı ve devam durumu ilgili dosyadan kontrol edilir. m.7’deki süreye dayanarak her tedbirin kaldırılması istenemez. Tedbirin kaldırılmasına veya değişmesine ilişkin uygun yargısal dayanak ve tapuya gönderilecek yazı değerlendirilmelidir. Sadece eski tarihli olması yeterli kabul edilmemelidir.

5. Terkin yapıldıktan sonra başka işlem gerekir mi?

Yeni tapu kayıt örneğini alın ve talebinizde belirttiğiniz kaydın silindiğini doğrulayın. Başka bir şerh, irtifak veya mahkeme kaydı duruyorsa onun durumunu ayrıca inceleyin. Satış veya finansman planınız bulunuyorsa, işlemi yapacak kurumun güncel kayıt üzerinden değerlendirme yapmasını sağlayın. Tek bir kaydın silinmesi bütün işlem engellerinin sona erdiği anlamına gelmez.

Resmî kaynaklar ve kaynak kontrolü

Kaynak kontrol tarihi 4 Ekim 2026 olarak kaydedilmiştir. Başvuruda kullanılacak hüküm ve dayanak belgeler işlem tarihindeki yürürlük durumu üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir. Aşağıdaki bağlantılar, kanun metni ve resmî kurum açıklamalarına erişim için verilmiştir.

• Mevzuat Bilgi Sistemi — 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu: özellikle m.7; diğer kayıtlarla ayrım için m.10, m.27 ve m.31.
• TKGM — 2024/3 sayılı Kamulaştırma Uygulamaları genelgesi: idari belirtmeler, eski kayıtlar ve mahkeme kaynaklı işlemler.
• Anayasa Mahkemesi — E.2024/79, K.2024/182: m.7’deki mahkeme belgesinin ibrazı koşulunun resmî karar metnindeki açıklaması.
• TKGM — 2013/1 sayılı Ret Kararları genelgesi: tapu isteminin reddi ve idari itiraz düzeni.
• TKGM — E-Terkin hizmeti: hükmü sona eren kısıtlayıcı kayıtların terkinine ilişkin genel hizmet açıklaması.

Bu metin genel bilgilendirme içindir. Kaydın niteliği, işlem tarihleri, tapu dayanak belgeleri ve mahkeme dosyası görülmeden somut taşınmaz hakkında kesin terkin veya dava sonucu bildirilemez.